23 Nisan 2018 Pazartesi

Tanrı ve İnsan arasındaki asimetrik ilişki



İnsanların kafasındaki aşkın Tanrı anlayışı ile kutsal kitaplardaki antropomorfik Tanrı anlatısının birbiriyle örtüşmemesi, dinler açısından insan hayatı ve sonrası için çeşitli sorunları gündeme getiriyor.

Mesela dindarlar insana ödül veya ceza veren Tanrı'dan bahsederken iki tarafın eşit olduğu bir antlaşmadan bahsediyor gbidir. Fakat sonuçta Tanrı yaratandır, insan yaratılandır. Tanrı her şeyi bilir, her şeye gücü yeter; fakat insan bilgisi sınırlıdır. Yani insanla Tanrı arasında zannedildiği gibi simetri yoktur; büyük bir asimetri vardır. Güç bakımından Tanrı'nın mutlak üstünlüğü, iş ceza, ödül ve sorguya geldiğinde karşı tarafa kısmen üstünlük olarak yansır. İşte asimetrik ilişkiden kastım tam olarak budur. Tanrı'nın mutlak gücü ve yaratıcılığı insana vereceği ödül veya cezayı vicdan ve adalet bakımından kısıtlar. İnsanın özgür iradesi olması ve kötülükleri kendi iradesiyle yapması hiçbir şekilde şartları eşitlemez.

Asimetrik ilişkiden kastım: Bir tarafta mutlak güçlü varken diğer tarafta zayıf tarafın olması fakat zayıf tarafın kendine has avantajları olması. Şu an uluslararası ilişkiler ve güvenlik literatüründeki asimetrik tehdit kavramını incelerseniz dediğimi daha rahat anlarsınız. Mesela bir devlet ve ona karşı savaşan terör örgütünü veya suçluları düşünün. Devletin imkânları çok geniştir, toplamda çok daha güçlüdür fakat terör örgütleri veya suçlular bunu avantaja çevirir.

Beni yaratan O'dur, şeytanı yaratan O'dur, şeytana izin veren O'dur. Dolayısıyla bir insan kendi iradesiyle kötülüğü seçse bile belirli ölçülerde bahanesi ve üstünlüğü vardır.

Asimetrik ilişki, Tanrı'nın sonsuz cehennem tehdidi konusunda daha belirgin şekilde ortaya çıkar. Bir insanı hem yaratıp hem de onun sınırlı yaşamındaki kötülükler neticesinde onu sonsuz cehennemle cezalandırmak bana pek makul ve vicdanlı gelmiyor. Bu durumu açıklamak adına "Ama Tanrı insanların kötü olduklarını zaten bilir." gibi bir cevap karşısında derim ki "O zaman o insanı Tanrı neden yarattı?

Tanrı, insana yaptığı kötülükler karşısında ceza verebilse de evvela şunu bilmek gerekir: Kur'an'ı okuduğunuzda göreceksiniz ki, Allah esas olarak iman etmek ve etmemek üzerinde durur. Cezanın ve ödülün asıl belirleyicisi budur. İnsanların yaptığı iyilik ve kötülükler de bunlara göre değerlendirilir. Kur'an'da pek çok ayette söylediği gibi "inkar edenlerin yaptığı bütün işler boşa gider." Ayrıca kötülüğe karşı ceza verse bile bunun karşılığı sonsuz cehennem midir? Asimetrik ilişki gayet açıkken Kur'an'daki sonsuz cehennem tehdidi, Tanrı'nın antropormofik özelliklerini destekleyicidir.

Dini çevrelerde sonsuz cehennem olmadığına dair yorumlar olsa da Ali İmran 36. ayette ve Mümin Suresi 76. ayette açıkça inkar edenler için ebedi cehennemden bahsedilmektedir.

Kur'an'daki cehennem tehditlerinin bilerek çok ağır olduğunu söyleyen yorumların olduğundan da bahsediyim. Yani bazı insanlar, Tanrı'nın bir nevi kötü polisi oynadığını veya babanın oğluna sert uyarı vermesi kabilinden bir amacı olduğunu söylüyorlar. Bu yorum çok afaki geliyor bana. 

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder